Gwil Garw a’r Carchar Grisial

Published Awst 31, 2021 by gwanas

Ddoe, yn yr haul, ar ôl bod yn brwydro efo biniau ein maes carafanau (pam fod cyn lleied o bobl yn dallt y gair AILGYLCHU?!), mi ges i fwynhad mawr yn darllen hwn:

Ro’n i wedi cyfarfod Gwil Garw o’r blaen, yn y cylchgrawn Mellten, ond do’n i methu cofio os o’n i wedi darllen rhannau o’r stori hon o’r blaen. Dwi’n mynd yn hen ac anghofus, ocê?

Beth bynnag, roedd y cyfan yn teimlo’n newydd sbon danlli i mi, ac mi wnes i wir fwynhau’r stori a’r hiwmor a’r lluniau.

Dyma flas o lyfr diweddara yr anhygoel Huw Aaron i chi:

A tydi ‘Grooiiinc/Groooiinnnc’ yn cyfleu sŵn baedd yn berffaith?

Roedd sylwadau ffwrdd-â-hi Gwil yn codi gwên yn aml:

Na, tydi Gwil ddim yn foi neis iawn, nac yn arbennig o glyfar; mae o’n taflu ei hun i bethau heb feddwl am y canlyniadau o gwbl, a heb wrando ar gyngor y bobl a’r creaduriaid o’i gwmpas, oherwydd yn ei farn o, mae Gwil yn arwr ac yn andros o ryfelwr. Ac ydi, mae o, ac fel mae’n deud ar y clawr cefn, fo ydi arwr y stori – yn anffodus!

Oherwydd ei natur “Awê ac amdani!” mae’n creu sefyllfaoedd difyr, digri. Mi ges i fel oedolyn fy mhlesio a dwi’n 100% y bydd y llyfr hwn yn apelio at ddarllenwyr ifanc sy’n mwynhau straeon llawn hiwmor – a hwnnw’n hiwmor sych yn aml.

Pa oed? Anodd deud. Dibynnu ar y plentyn. 8/9 +? Mi wnes i ofyn i Caio, fy nai 10 oed roi ei farn ar ddau lyfr arall tebyg gan Llyfrau Broga: Yr Allwedd Amser a Rali’r Gofod 4002, ond dydi o byth wedi sbio arnyn nhw. Hm. Ond dwi’n meddwl efallai y bydd o’n fwy tebygol o sbio ar hwn – a mwynhau. Gawn ni weld – ond dwi’n canmol, iawn! Ac am ryw reswm, dwi’n mynd i weld colli rhai o’r creaduriaid bwystfilaidd rhyfedd… mi wnes i gymryd atyn nhw’n arw. Yn enwedig Y Ceidwad. Bydd raid i chi ddarllen y llyfr eich hun i weld pam…

Mae safon a diwyg y tudalennau yn dda iawn, ac mae’n llyfr braf i afael ynddo. Llyfrau Broga sy’n cyhoeddi. £6.99.

Mwynhewch!

Ysgol y Felinheli a Cadi a’r Celtiaid

Published Gorffennaf 15, 2021 by gwanas

Sori, ond mae’n rhaid i mi rannu hwn efo chi, achos dwi wedi gwirioni’n rhacs, wedi mopio’n llwyr ac wedi dotio at ddoniau a dychymyg plant Ysgol y Felinheli! A’u hathrawes Mrs Roberts.

Daeth y criw o Blwyddyn 3 yn fuddugol yng nghystadleuaeth Bl 3 a 4 ‘Darllen Dros Gymru’. Y dasg, fel bob blwyddyn oedd trafod llyfr oddi ar restr ddarllen a chyflwyno perfformiad i ddenu eraill at ddarllen llyfr arall oddi ar y rhestr. A chwarae teg iddyn nhw am ddewis ‘Cadi a’r Celtiaid’ i’w pherfformio!

Oherwydd Covid, fidio amdani yn hytrach na sioe lwyfan, a dyma fo. Mi gafodd ei gynllunio ar y cyd rhwng 8 disgybl o flwyddyn 3 a Mrs Roberts yn ystod eu clwb ffilm, mae’n debyg:

youtu.be/eL68TH0_rYQ (gobeithio bod y linc wedi gweithio…)

Gwych ta be?

Llongyfarchiadau hefyd i Ysgol Llanbrynmair ac Ysgol y Gelli ar ddod yn gydradd ail, ac Ysgol Penrhyncoch am ddod yn drydydd. Gobeithio y bydd modd gweld eu fidios nhw ryw dro hefyd.

Llinos Penfold oedd yn beirniadu’r trafod a Mari Lovgreen yn beirniadu’r perfformiadau. A dyna i chi waith braf ynde!

Mwy o fanylion a mwy o enillwyr fan hyn…

Rightwards arrow

2 lyfr newydd sbon i blant bach a Llyfr y Flwyddyn

Published Gorffennaf 9, 2021 by gwanas

Pan dynnais i’r llun, ro’n i wedi meddwl sôn am y 4 llyfr yr un pryd ond mae na dipyn o waith darllen ar y 2 yn y cefn, felly llyfrau’r plant iau – Ben Llestri a’r bwced ych-a-fi a Nos Da, Tanwen a Twm amdani y tro yma:

Mae Ben Llestri a’r bwced ych-a-fi gen i ers tro ond dwi wedi bod fymryn yn brysur yn ddiweddar rhwng bob dim (yn cynnwys symud tŷ) felly doedd gen i jest mo’r amser i sgwennu dim, er i mi ei ddarllen o’n syth – a mwynhau’n arw.

Mae Huw Davies yr awdur yn amlwg yn hen law ar sgwennu i blant (fo sgwennodd y nofel Saesneg ‘Scrambled’ i blant uwchradd), ac mae o’n bendant yn nabod plant – a phlant sydd fymryn bach yn ddrwg. Wel, yn ddrygionus ta.

Clywodd ei wraig yn dwrdio un o’u plant un diwrnod, a daeth cymeriad direidus Ben Llestri i fodolaeth yn fuan wedyn. Mae lluniau’r arlunydd Lowri Roberts yn grêt – a sbiwch be sy ar siwmper/crys chwys Ben… pa mor hir fydd hi’n cymryd i’r darllenydd ifanc ddeall pam fod ‘na blatiau a chyllyll a ffyrc ar ei siwmper o sgwn i?

Be am y stori? Wel… un diwrnod mae Ben (Llestri) yn teimlo’n ddiflas felly mae’n penderfynu chwarae tric.

*Dyna pryd mae triciau’n cael eu chwarae gan amlaf ynde? Pan does ‘na ddim byd arall i’w neud, neu pan dydy rhywun ddim yn gallu meddwl am unrhyw beth gwell i’w neud. Neu pan nad oes rhywun callach o gwmpas i ddeud wrthach chi: “Ym, be am beidio?”

Ta waeth, dyma be mae Ben yn ei neud:

A llawer mwy o bethau afiach tebyg! Wedyn, mae’n gosod y bwced ar ben y drws ac yn disgwyl…

Ac yn disgwyl…nes i fwy o bobl fynd drwy’r drws. Be sy’n mynd i ddigwydd? Bydd raid i chi brynu a darllen y llyfr i gael gwybod! (£4.99 Y Lolfa). Mi fydd yn apelio at blant bach tebyg i Ben, yn BENdant, ond bydd rhieni a modrybedd a neiniau a theidiau a phwy bynnag sy’n darllen efo’r plant yn cael hwyl efo’r llyfr yma hefyd.

Mae ‘na rywbeth yn deud wrtha i y cawn ni fwy o helyntion Ben Llestri. Edrych mlaen!

A dyma lyfr arall fydd yn plesio’r plant a’r oedolion fel ei gilydd: Nos Da, Tanwen a Twm.

Mae’n amser gwely ar Tanwen a Twm, a dan ni’n cael mynd drwy bob cam cyfarwydd (a’r seiniau) efo nhw:

A fy ffefryn i – achos dyma ro’n i’n mwynhau ei neud yn blentyn (a wastad yn gadael i’r plant ro’n i’n eu gwarchod wneud hefyd – ond peidiwch â deud wrth eu rhieni):

Ond rydan ni gyd yn gyfarwydd efo’r problemau sy’n codi jest cyn iddyn nhw setlo tydan? Teganau angenrheidiol wedi cael traed… rhywbeth brawychus o dan y gwely… y stafell yn rhy dywyll… UNRHYW BETH HEBLAW CYSGU!

Cwtsh a sws a diffodd y golau… ond ai dyna ddiwedd y diwrnod i Twm a Tanwen – a’u rhieni/nain/taid/gwarchodwyr? Go brin…

Mae unrhyw un sy’n blentyn bychan ac unrhyw un sydd wedi gorfod cael plentyn bach i fynd i’w wely yn mynd i fwynhau hon. Mae pob un yn canu cloch! A’r darllen storis cyn cysgu… ac un arall… ia ia, wedi bod ene!

Y pâr priod/rhieni Luned a Huw Aaron sydd wedi sgwennu hwn, a dwi’n eitha siŵr y bydd yn boblogaidd tu hwnt. £6.95 Gwasg Carreg Gwalch.

A sôn am Huw Aaron… mae o ar restr fer Llyfr y Flwyddyn 2021! Llongyfarchiadau, Huw – a phawb arall sydd arni. Mae’n mynd i fod yn chwip o gystadleuaeth.

O’m rhan i, Mynd amdani ar gyfer y categori barddoniaeth, Tu ôl i’r Awyr ar gyfer y ffuglen, O.M. ar gyfer y ffeithiol a #Helynt ar gyfer y categori plant (sori, Huw!). A’r brif wobr? Hm… mae’n anodd penderfynu – ond un o’r pedwar yna… mi faswn i’n hapus tase unrhyw un o’r 4 yna’n mynd â hi. Faswn i ddim yn anhapus tase unrhyw un o’r lleill yn fuddugol chwaith, cofiwch.

Pob lwc i bawb!

Gwobrau Tir na n-Og 2021

Published Mai 24, 2021 by gwanas

Llongyfarchiadau anferthol i’r ddwy ddaeth i’r brig eleni, sef Casia Wiliam a Rebecca Roberts!

Dyma’r tro cyntaf i’r ddwy ennill y wobr, a dwi’n gwybod eu bod nhw wedi gwirioni.

Ro’n i eisoes wedi deud pa mor wych oedd y ddwy nofel yn y blog yma – rhowch y teitlau yn y bocs chwilio os am weld be’n union ddywedais i. Ond os ydach chi’n rhy ddiog, wel, ro’n i’n canmol i’r cymylau.

Ro’n i hefyd wedi deud ei bod hi’n gystadleuaeth arbennig o glos eleni, ac mae hynny’n arwydd o’r ffordd mae’r byd cyhoeddi llyfrau Cymraeg i blant wedi ffynnu ac aeddfedu dros y blynyddoedd dwytha ‘ma. Felly llongyfarchiadau i bawb oedd ar y rhestr fer.

Ond diolch hefyd i’r gweisg a’r golygyddion am feithrin a chomisiynu llyfrau mor dda. Mae pobl o’r diwedd yn dechrau deall pa mor wych ydi llyfrau plant, ac oedolion yn mwynhau ein nofelau Cymraeg gymaint â’r plant/ bobl ifanc.

Diolch arbennig hefyd i’r beirniaid:

O’r top chwith fel bysedd y cloc, Alun Horan, Hywel James, Morgan Dafydd a Nia Morais. Cynhyrchydd teledu ydi Alun, awdur a chynorthwyydd dysgu ydi Nia, athro cynradd (ar gyfnod sabothol yn gweithio ar ei Ph.D) a sylfaenydd gwefan Sôn am Lyfra ydi Morgan, a Chadeirydd y panel oedd T Hywel James, sef cyn-Brif Lyfrgellydd Cyngor Gwynedd, ac un o’r llyfr-garwyr mwya dwi’n eu nabod! Mi fues i’n gweithio efo fo am rai blynyddoedd yng Nghaernarfon pan ro’n i’n hyrwyddo llenyddiaeth yng Ngwynedd – un o’r swyddi mwya difyr i mi eu cael erioed, ac iddo fo oedd llawer o’r diolch am hynny.

Os oes ‘na rywun yn gwbod ei stwff o ran llyfrau, Hywel ydi hwnnw. Dwi’n 100% siŵr ei fod o wedi bod yn Gadeirydd gwych (mae o’n dawel ond yn hynod graff a theg) a bod y lleill i gyd wedi dysgu lot ganddo fo, fel y gwnes i.

Da iawn bawb. Edrych ymlaen at wobrau 2022 yn barod!

Y Castell Siwgr

Published Mai 4, 2021 by gwanas

Mae’r nofel hon gan Angharad Tomos ar restr fer llyfrau uwchradd Gwobr Tir na n-Og efo #Helynt, Rebecca Roberts a Llechi, Manon Steffan Ros. Dwi eisoes wedi canmol y ddwy honno, a rhaid i mi ddeud, mae Y Castell Siwgr yn gystadleuydd cryf arall. Does gen i wir ddim syniad mwnci pwy eith â hi, achos mae’r tair mor wahanol a’r tair yn haeddu gwobr.

Dwi mor falch nad ydw i’n un o’r beirniaid!

Arddangosfa yng Nghastell Penrhyn gan Manon ysbrydolodd Angharad.

A’r dyfyniad yma yn fwy na’r un, beryg:

Hanes dwy ferch ifanc sydd yn y nofel: Eboni (neu Yamba i ddefnyddio ei henw go iawn), caethferch ar blanhigfa’r teulu Penrhyn yn Jamaica; a Dorcas o Ddolgellau sy’n gwehyddu’r wlanen sy’n creu’r dillad mae pob caethwas yn gorfod ei wisgo, cyn cael ei gorfodi i fynd i Gastell Penrhyn i fod yn forwyn.

Mae sefyllfa’r ddwy yn debyg mewn sawl ffordd: gwaith hurt o galed o fore gwyn tan nos a chael eu trin fel baw isa’r domen. Allwn i ddim peidio â chymharu bywydau’r ddwy: bod yn gaethferch sydd waetha wrth gwrs, cael eich trin a’ch hystyried fel un o’r anifeiliaid, a chael eich taro a’ch chwipio a’ch treisio; ond doedd bywyd Dorcas fawr gwell ar ôl symud i’r castell mewn gwirionedd.

Mae ‘na olygfeydd ysgytwol yma, a rhai do’n i ddim wedi disgwyl eu gweld gan Angharad am ryw reswm. Mi wnes i ei chlywed hi’n deud yn rhywle bod gwneud yr ymchwil wedi bod yn sioc iddi – ar y podlediad ardderchog yma dwi’n meddwl:

https://ypod.cymru/podlediadau/carudarllen

Pennod 6, lle mae mari Siôn yn holi Angharad, Manon a Rebecca.

Mi fydd y nofel yn sicr yn sioc i rai darllenwyr yn eu harddegau, hyd yn oed i’r rhai sydd wedi dilyn yr erchyllterau y tu ôl i ‘Black Lives Matter’. Mae’n dibynnu be maen nhw eisoes wedi ei weld ar bapur ac ar sgrin.

Dwi’n cofio’r sioc ges i wrth wylio cyfres deledu Roots nôl yn y 1970au:

Mi fyddwn i yn fy nagrau bob nos Sul yn gweld Kunta Kinte, Kizzy a Chicken George yn cael eu trin mor anfaddeuol o greulon gan bobl wyn. Erbyn meddwl, dyna un o’r cyfresi teledu newidiodd fi fel person a siapio fy syniadau a fy nghredoau am byth.

Roedd y golygfeydd treisiol yn ysgwyd rhywun i’r byw, ac mae Angharad wedi llwyddo i wneud yr un peth ar bapur, yn Gymraeg. Efallai y byddan nhw’n ormod i ddarllenwyr iau, mwy sensitif, felly bosib bod angen bod tua 15 oed cyn darllen hon, neu 14 oed aeddfed. Ond dwi’n eitha siŵr y bydd darllen am hanesion y ddwy ferch ifanc yma yn aros yn y cof.

Dyma’r dudalen gyntaf:

Ydi, mae bywyd Dorcas yn llawn hwyl a fflyrtian. Ond bydd pethau’n newid erbyn Pennod 8:

Nac ydi, dydi’r eirfa ddim yn hawdd, na’r arddull chwaith, felly nofel Set 1 fydd hon mewn ysgolion, dybiwn i. Ond mi faswn i wrth fy modd yn cael clywed yr ymateb a’r trafod yn y dosbarth wedyn. Byddai’r rhai sydd ddim cystal am ddarllen/siarad Cymraeg ar dân isio gallu darllen Cymraeg yn well ar ôl gwrando ar y trafod, siawns?

Mae ‘na linellau yma sy’n neidio allan arnach chi, fel:

“…Mae byw heb chwerthin yn ffurf greulon ar gaethiwed.

Dylai pawb fod yn rhydd i chwerthin.”

“Doeddwn i ddim yn casáu neb ers talwm. Ond rŵan dwi’n llawn casineb. Rhaid ei fod o’n rhywbeth sy’n lledu fel salwch, yn haint sydd yn mynd o’r naill i’r llall.”

Ac mae ‘na lawer mwy. Ond darllenwch y llyfr drosoch chi’n hun; mi fydd golygfeydd a llinellau gwahanol yn neidio allan i ddarllenwyr gwahanol, a dyna be sy’n gneud trafod llyfrau mor ddifyr.

Pob lwc i’r tair nofel, a chofiwch wylio Heno nos Iau, 20 Mai 2021, pan fyddan nhw’n cyhoeddi enwau’r enillwyr ym mhob categori. Dwi ddim yn ei chofio hi mor agos â hyn ers blynyddoedd!

Chwedl Calaffate

Published Mai 1, 2021 by gwanas

Dwi wedi dotio eto! Mae’r llyfr yma’n berl. Ond bosib mod i’n biased – dwi’n hoff iawn o Batagonia (wedi bod ene, nôl yn 1991), dwi’n hoff iawn o’r math yma o stori a dwi’n hoff iawn o’r awdur:

Lleucu Gwenllian

sydd hefyd wedi gneud y lluniau, a dwi’n hoff iawn o’r rheiny hefyd… felly mi fyddai wedi bod yn anodd i hon beidio â mhlesio i.

Chlywais i rioed mo’r chwedl hon o’r blaen, ond roedd Lleucu wedi gorfod gneud tipyn o ymchwil i ddod o hyd iddi mae’n debyg, felly go dda hi.

Mae’r cwbl yn deillio o’r dywediad:

El que come calafate, siempre vuelve – Mae’r sawl sy’n bwyta’r calaffate, wastad yn dychwelyd.

Sôn am ffrwyth y coed calaffate maen nhw, sy’n gnweud jam neis iawn, mae’n debyg:

Ond dwi ddim yn cofio ei flasu o. Caws llaeth gawson ni pan o’n i ym Mhatagonia – neu ai jam llaeth oedd o? A phun bynnag, roedd hi’n ganol gaeaf.

Dyma sut a pham gafodd Lleucu hyd i’r stori, yn ei geiriau ei hun:

Dwi ddim isio difetha hud y stori cyn i chi gael gafael ar gopi, felly dyma chydig o luniau i chi (a chydig eiriau) i godi blas:

Tydyn nhw’n hyfryd?

Mae’r lliwiau’n hyfryd tydyn? Ac yn cyfleu Patagonia a’r paith i’r dim. Ac mae’r stori jest yn… mi wnewch chi ei licio hi. Addo. Oes, mae ‘na dinc o Blodeuwedd ynddi, a Romeo a Juliet hefyd.

A dyma lun arall o Calaffate (y ferch roddodd ei henw i’r goeden/gwrych/llwyn/ffrwythau/blodau). Sylwch ar liw ei llygaid hi:

Roedd gwir angen llyfr stori am Batagonia, ac am y bobl oedd yn byw yno cyn i’r Cymry a’r Sbaenwyr ac ati gyrraedd. Mae’n cael ei farchnata fel llyfr i blant 7-11 oed, ond mae’n addas i bawb dros 11 hefyd yn fy marn i.

Bu’r llyfr yn llafur cariad i Lleucu am ddwy flynedd, ac mae’r llafur hwnnw’n dangos, a’r cariad hefyd. Diolch am ei sgwennu a’i ddarllunio, Lleucu.

Do, yn bendant, Lleucu.

Nid dim ond darlunydd ydi’r hogan yma o Flaenau Ffestiniog; mae hi’n gallu sgwennu hefyd. Dwi’n cofio dotio at ei syniadau a’i harddull hi pan roedd hi’n hogan ysgol yn y Moelwyn.

Gwasg Carreg Gwalch £6.50.

Cadi Goch a’r Ysgol Swynion

Published Ebrill 25, 2021 by gwanas

Dwi wedi mwynhau’r nofel hon yn arw! Do, mi gafodd ei hysbrydoli gan y ffaith bod Manon, merch yr awdur wedi gwirioni efo llyfrau Harry Potter, ac ydi, mae Cadi Goch yn mynd i ysgol swynion (mae’r cliw yn y teitl…) ond dydi hi ddim yn copïo llyfrau JK Rowling o gwbl. Mae hon yn nofel gwbl Gymreig a Chymraeg am ein hud a lledrith cynhenid hi – Annwfn, y Tylwyth Teg, Gwyn ap Nudd – maen nhw i gyd yma. A dwi mor falch!

Dwi’n falch, ac wedi cynhyrfu braidd, achos mae Simon Rodway yn awdur dawnus sy’n gwybod sut i ddeud stori, sut i gadw diddordeb y darllenydd, sut i chwarae efo hiwmor, ac mae cymeriad Tractor yn gampwaith!

A deud y gwir, mae’r cymeriadau i gyd yn taro deuddeg, ond dwi ddim isio deud mwy llawer amdanyn nhw achos dwi ddim isio difetha’r darganfod i chi. Ond ro’n i’n falch iawn o weld cymeriad o’r enw Mohammed yma. Yn ara bach, mae PAWB sy’n ddarllenwyr Cymraeg yn cael gweld plant fel nhw yn ein llyfrau. Hen bryd. Ac mae Mohammed yn chwip o gymeriad. O, ac mae o’n ‘gog’ ynghanol ‘hwntws’.

Un o’r Alban yn wreiddiol ydi Simon, ond fasech chi byth yn deud gan fod ei Gymraeg o mor rhugl. Cymraeg Ceredigion, lliwgar, hyfryd. Felly ie, iaith y de sy’n y llyfr, ond mae’n hawdd iawn i gogs ei ddeall, heblaw am hwn o bosib:

Cacynen, gwenyn meirch, wasp ydi piffgi – gair gwych ynde!

Do, mi wnes i ŵglo. A dyna i chi air arall dwi isio’i fabwysiadu, fel cwtsh a lapswchan. Piffgi! Mae cacynen yn iawn, ond mae piffgi yn wych.

Dyma’r dudalen gynta i chi gael gwell syniad o’r arddull. Ar gyfer plant 7-12 oed, rhywbeth felly? Ond 12 + hefyd yn fy marn i.

Dwi’n teimlo reit eiddigeddus o blant heddiw – doedd ‘na ddim byd fel hyn yn Gymraeg pan ro’n i’n 7-12 oed, a dyma’n union y math o lyfr fyddai wedi apelio ata i. A dwi ddim wedi newid/aeddfedu llawer…

Ar gefn y llyfr, mae’n deud bod Simon, fel arfer, yn “ysgrifennu pethau diflas iawn am yr ieithoedd Celtaidd, a dyma’r tro cyntaf iddo ysgrifennu llyfr diddorol!” Darlithydd ym Mhrifysgol Aberystwyth ydi o dach chi’n gweld, mae gynno fo radd mewn Astudiaethau Celtaidd a PhD mewn Cymraeg Canol ac mae’n siarad sawl iaith. Felly mae o’n gwbod ei stwff o ran hen straeon Cymru fel y Mabinogi a’r Tylwyth Teg ac ati, ac mae hynny’n dangos.

Ond yn bwysicach na dim, mae o’n dad i Manon ac Idris, ddylai fod yn falch iawn o Dad. Mae o’n amlwg wedi gwrando arnyn nhw a dysgu be sydd ei angen ar gyfer darllenwyr yr oed yma.

Un peth do’n i ddim cweit yn ei ddallt: mae’r Tylwyth Teg yn Annwfn (wel, rhai ohonyn nhw) yn siarad iaith o’r enw Annyfneg:

‘Eki feles gari?’

‘Eki loko loko.’

Pam y ‘k’? Gan fod ‘c’ yn gwneud sain ‘k’ yn Gymraeg? Mae’n gwneud iddo fo edrych fel iaith ddiarth, ydi, a dwi ddim yn cwyno, dim ond yn gofyn.

Chwip o lyfr (er nad ydi’r clawr cweit yn taro 12 efo fi – ond dwi ddim yn 7-12 oed) ac os na fydd dilyniant, mi fydda i a nifer o ddarllenwyr ifanc yn siomedig. Tynn dy fys mas, Simon! – fel y byddai Tractor yn ei ddeud – am wn i.

Os dach chi isio gwybod mwy, mae ‘na fidio o sgwrs ddifyr rhwng Simon Rodway ac Eurig Salisbury fan hyn:

Nofel ddifyr ar gyfer plant 9-13 oed

Published Ebrill 20, 2021 by gwanas

Do, dwi wedi bod yn dawel yn ddiweddar – mae bywyd yn boncyrs rhwng bob dim, a dwi prin wedi cael amser i ddarllen llyfrau plant heb sôn am eu hadolygu. Mae’n ddrwg iawn gen i!

Ond dwi jest â marw isio darllen Gwag y Nos gan Sioned Wyn Roberts.

Mae’n swnio’n wych:

“O’dd y llyfr yma yn briliant. Mae’n hollol wahanol i bob llyfr arall dwi wedi ei ddarllen. Weithiau ro’n i eisiau crio ond nes i chwerthin lot hefyd.” Cain, 9 oed.

Dyma ran o’r datganiad i’r wasg:

Mae diddanu a chyffroi darllenwyr ifanc 9 i 13 oed, a’u denu i ddarllen llyfrau Cymraeg yn gallu bod yn heriol, ond dyna’n union beth mae’r awdures Sioned Wyn Roberts, sydd hefyd yn Gomisiynydd Rhaglenni Plant yn S4C, wedi llwyddo i’w wneud gyda’i nofel gyntaf Gwag y Nos.

Ffuglen yw’r nofel, wedi’i lleoli yn Wyrcws Gwag y Nos ym 1867. Magi Bryn Melys yw’r prif gymeriad, merch ifanc hyderus sy’n dipyn o rebel. Ers iddi hi symud i fyw i’r Wyrcws, mae wedi bod yn ddraenen yn ystlys Nyrs Jenat, ond mae ei bywyd hi ar fin newid am byth.

Mae’r gyfrol yn mynd a’r darllenwyr ar antur hanesyddol gyffrous. Cawn brofi bywyd torcalonnus y Wyrcws, ble mae plant a rhieni yn gorfod byw arwahan, yn cael eu cosbi a’i camdrin yn gyson. Cawn chwerthin ar driciau a direidi Magi, wrth iddi dalu ambell bwyth yn ol i Nyrs Jenat, rheolwraig gas y Wyrcws. Cawn deithio gyda Magi i’w chartref a’i swydd newydd fel Morwyn Plas y bonheddwyr yn Aberhiraeth. Byddwn yn ofni a rhyfeddu wrth iddi ganfod cyfrinach, a mynd ati i ddefnyddio’i ‘girl power’ i herio’r sefydliad a cheisio achub y dydd.

Er mai ffuglen yw hi, mae rhai rhannau o’r stori wedi’u selio ar ddigwyddiadau go iawn, gan gynnwys profiadau hen hen nain yr awdures, fu’n yn byw yn Wyrcws Pwllheli gyda’i phump o blant;

“Roedd bywyd plant yn y Wyrcws yn ofnadwy o anodd ac mae hynny yn amlwg o’r dystiolaeth sydd mewn dogfennau o’r cyfnod. Mae llawer o’r hanesion fel Now bach yn cael ei roi mewn sach a’i hongian o’r to, am wlychu’r gwely, a’r olygfa pan mae Magi a’r plant yn torri mewn i’r morg i achub ffrind, wedi dod o ddogfennau gwreiddiol. Dwi’n angerddol am ddod â hanes Cymru yn fyw i blant heddiw, er mwyn iddyn nhw weld pa mor anodd oedd hi i’n cyn-neiniau. Wrth ddarllen Gwag y Nos byddan nhw yn gweld beth sy’n wahanol am fywydau plant ers talwm ond, yn bwysicach fyth, beth sy’n debyg.” Sioned Wyn Roberts.

Mae Nanw MacIntyre Huws yn 10 oed, ac wedi gwirioni ar y gyfrol; “Mae’r llyfr yma’n briliant. Mae’n neud i ti deimlo fel bod ti yna, a mae ‘na gymaint o ‘cliff hangers’ i dynnu ti mewn o hyd. O’n i’n teimlo bechod dros Magi, dwi di gorfod byw efo Covid ond roedd Magi’n gorfod byw efo lot gwaeth. O’n i ddim yn mwynhau llyfrau Cymraeg gymaint, ond nes i garu darllen hwn ag o’n i          ddim eisiau stopio darllen o.”

Mae’r stori wedi creu dipyn o argraff ar fechgyn ifanc hefyd, ac roedd Deio, sy’n 10 oed wrth ei fodd gyda’r llyfr; “Mae hon yn stori gyffrous sy’n dysgu ni am fywyd ers talwm, y cyfoethog a’r tlawd. Mae’r disgrifiadau yn rhoi lluniau yn fy mhen a gwneud i mi fod eisiau gwybod mwy.”

A fi

Hoff Lyfrau Luned Aaron

Published Mawrth 20, 2021 by gwanas

Luned Aaron sydd dan sylw yr wythnos yma: (this is all about Luned’s favourite children’s books and illustrators)

Mae hi’n byw yng Nghaerdydd rŵan, ond un o Fangor ydi hi, a dwi’n gwybod, achos ro’n i’n ei dysgu yn Ysgol Tryfan am gyfnod! Ac oedd, roedd hi’n bleser i’w dysgu.

Mae hi’n artist ac yn awdur – ac yn “wneuthurwr llyfrau” yn ôl ei Twitter (sy’n berffaith wir gan ei bod yn gwneud y lluniau yn ogystal â’r lluniau) sy’n creu llyfrau hyfryd sydd wedi bod yn llwyddiannus iawn:

Ei gwobr gyntaf dwi’n meddwl

Mae hi a’i gŵr, Huw, ar y rhestr fer efo’i gilydd eleni:

Gobeithio na eith hi’n ffrae…

A dyma gloriau rhai o’i llyfrau hyd yma:

Felly mwynhewch ei hatebion am ei hoff lyfrau:

  1. Pa lyfrau oeddet ti’n eu hoffi yn blentyn?

Pan ro’n i’n yr ysgol gynradd,  dwi’n cofio i mi fwynhau cyfrolau Mary Vaughan Jones a Jac Jones,

Janet ac Allan Ahlberg,

yn ogystal â llyfrau Elwyn Ioan,

Roald Dahl, Elgan Philip Davies a Patricia St John.

Roedd cyfresi yn apelio hefyd, er enghraifft, cyfres Rwdlan gan Angharad Tomos a chyfres Storïau Hud pan ro’n i’n ifanc iawn; yn hwyrach ymlaen, mi ro’n i’n llyncu cyfresi fel Cyfres y Corryn neu gyfres y Llewod gan Dafydd Parry.

Roedd cyfresi Narnia gan C.S.Lewis a St Clare’s a Malory Towers gan Enid Blyton yn mynd â fy mryd hefyd.

Yn yr ysgol uwchradd, ro’n i’n mwynhau nofelau gan awduron fel Bethan Gwanas (Diolch! B x), Angharad Tomos, T. Llew Jones, Gareth F. Williams, Maya Angelou, Meg Elis, Irma Chilton, Judy Blume, Gwenno Hywyn a Mihangel Morgan.

Wyt ti’n dal i ddarllen llyfrau plant? Pa rai wyt ti wedi eu hoffi’n ddiweddar?

Ydw, yn gyson. Mae cael plant yn golygu fy mod i gyda’r esgus perffaith i brynu a darllen llyfrau da i blant! Dwi’n hoff iawn o ddarganfod gwaith sy’n torri tir newydd gan artistiaid ac awduron tramor.

Yn lled ddiweddar, dwi wedi darganfod yr awdur a’r darlunydd amryddawn Beatrice Alemagna,

yn ogystal â darlunwyr dawnus eraill fel Isabelle Arsenault, Kenard Pak,

Tim Hopgood

(Mae’r llyfr yma gen i – ac mae’n wych! Bethan)

a Britta Teckentrup.

Mae Gŵyl Llên Plant Caerdydd yn lle delfrydol i gyfarfod awduron ac artistiaid dwi’n eu parchu. Yno y gwnes i gwrdd â Yuval Zommer a Petr Horáček – awduron a darlunwyr llyfrau plant dawnus dros ben.

Pwy ydi dy hoff ddylunydd/arlunydd llyfrau? Pam?

Dwi eisoes wedi crybwyll yr Eidales Beatrice Alemagna – dwi wrth fy modd gyda’i gwaith hi, ei harddull gweledol anhygoel yn ogystal â’i gwaith storïo gwreiddiol a dychmygus.

Awdur ddarlunwyr eraill dwi’n eu parchu’n fawr ydi Rebecca Cobb a’r diweddar John Burningham gyda’i arddull trawiadol sy’n gamarweiniol o naïf.

Athrylith arall ym maes llyfrau plant yn fy marn i ydi Shirley Hughes – mae hi’n llwyddo i gamu i mewn i fyd plentyn gyda’i lluniau a’i geiriau mewn modd tyner a llawn manylion hyfryd sydd wir yn argyhoeddi.

Mae Lauren Child hefyd yn llwyddo i gyfleu meddyliau ifanc yn wych iawn,

ac i mi, pencampwraig yr odl fyddai Julia Donaldson.

O ran y gweledol, mae arddulliau collage Leo Lionni ac Eric Carle wastad yn fy swyno,

yn ogystal â darluniau paentiadwy a lliwgar Brian Wildsmith o’r chwedegau a’r saithdegau.

Be nath i ti ddechrau sgwennu?

Dwi wedi mwynhau ysgrifennu ers yn ifanc iawn, a dwi’n dal i fod â chopïau o’r llyfrau bach gair a llun ro’n i’n eu creu pan yn yr ysgol gynradd gan i fy rhieni eu cadw nhw yn yr atig ar hyd y blynyddoedd!

Dwi’n siŵr fod mwynhau cyfrolau da fel cyfres Rwdlan yn fychan wedi bod yn sbardun mawr. Dwi’n cofio ysgrifennu at Angharad Tomos yn ifanc a sôn wrthi gymaint ro’n i’n hoffi ei gwaith.

Roedd gen i rieni ac athrawon oedd yn fy nghymell i o oedran ifanc i ysgrifennu’n gyson ac ymgeisio am gystadlaethau ac ati. Mi roedd ennill gwobrau mewn ambell i eisteddfod yn sicr yn hwb ac yn ysgogiad i ddal ati.

Be wyt ti’n ei fwynhau fwya’ am sgwennu?

Mae ysgrifennu dyddiadur yn gyson wedi bod yn arferiad ers ro’n i tua deg oed, felly mae rhoi mynegiant ar bapur i brofiadau yn bwysig iawn imi. Mewn rhyw ffordd, mae ysgrifennu yn fodd o ddogfennu a chroniclo teimladau a syniadau, ac mae hynny’n rhoi boddhad mawr imi.

Mae’r broses o greu rhywbeth mor derfynol â llyfr, sydd â pharhad iddo, yn sicr yn dod â’i foddhad. Mae yna wefr arbennig mewn agor bocs sy’n llawn llyfrau sydd newydd eu hargraffu!

Dwed chydig am dy nofel ddiweddara i blant.

Mae’r Cyfan i Ti (Atebol) ydi fy llyfr diweddaraf sydd wedi ei anelu at gynulleidfa ifanc. Mae’r gyfrol yn dilyn diwrnod ar ei hyd o wawrio’r haul ben bore tan iddi nosi yn yr hwyr, ac yn cyflwyno’r pum synnwyr i blant trwy wahanol olygfeydd cyfarwydd o fyd natur.

Mae’n gyfrol sydd ar ffurf mydr, a dwi’n gobeithio fod yr odl gyson a’r rhythm sydd yn y llyfr yn help i blant ymlacio ar ddiwedd y dydd.

Wrth ysgrifennu, ro’n i’n awyddus i gyfathrebu mewn modd a fyddai’n glir a diwastraff. Felly mi wnes i ofyn barn ambell i riant (gan gynnwys rhieni Cymraeg ail iaith), cyn athrawon ac ambell i fardd ro’n i’n eu parchu yn ystod y broses o ysgrifennu, er mwyn cael gwahanol safbwyntiau ynglŷn â ffyrdd o symleiddio’r dweud rhyw gymaint. Ro’n i am iddi fod yn gyfrol hygyrch, hawdd ei darllen, a do’n i’n sicr ddim eisiau dieithrio rhieni, yn enwedig rhieni ail iaith. Dwi’n falch bod cyfieithiad syml yng nghefn y llyfr sy’n llwyddo i ehangu apêl y llyfr gobeithio.

Wrth greu’r gyfrol, roedd helynt Covid a’r cloi mawr ar ddechrau, a ro’n i’n fwriadol eisiau creu cyfrol gadarnhaol a fyddai’n ddathliad o rodd natur. Er caledi’r cyfnod yma, a’r holl golledion sydd wedi dod yn ei sgil i gynifer o unigolion, dwi’n meddwl fod y cyfnod yma wedi peri i ni werthfawrogi ein milltir sgwâr yn fwy nag erioed, ac roedden ni fel teulu, fel y rhelyw ohonom, yn mwynhau dod i adnabod ein milltir sgwâr yn well wrth fynd ar ein troeon dyddiol. A dweud y gwir, roedd dipyn o’r syniadau ar gyfer y llyfr yn dod i mi wrth fynd ar y troeon yma.

Mewn ffordd, ro’n i’n awyddus i gyfleu yn y gyfrol fod cymaint o ryfeddodau ar ein stepen drws y gallwn ni eu mwynhau – does dim angen mynd dramor i ryfeddu! Mi fyddwn i’n sylwi yn yr ardd, er enghraifft, fel y byddai fy merched yn mopio’n lân at bethau mor ymddangosiadol fychan; o deithiau prysur y morgrug i’r siapiau ar ddail a phetalau. Nhw sy’n iawn wrth gwrs – mae’r rhyfeddodau yma reit o flaen ein trwynau ni, dim ond i ni sylwi arnyn nhw.

O bosib, ar ryw lefel isymwybodol wrth fynd ati i greu’r llyfr, fy mod i am annog rhieni i sylwi o’r newydd ar y pethau yma hefyd, yng nghwmni’r plentyn, gan ddeffro’r plentyn ynddyn nhw o bosib. Elfen arall sy’n dod drosodd yn gynnil yn y gyfrol dwi’n meddwl ydi’r ffaith bod cyfrifoldeb arnom ni i edrych ar ôl y greadigaeth ryfeddol yma, yn ogystal â’i mwynhau. Eto, doedd hyn ddim yn neges ro’n i’n ei gyfleu’n amlwg, ac yn sicr, doeddwn i ddim am fod yn bregethwrol a didactig, ond mae’r neges yno o dan yr wyneb.

O ran arddull weledol y llyfr, techneg collage sydd yma gan fwyaf, gan gynnwys technegau argraffu a pheintio hefyd ar brydiau. Dwi wrth fy modd gyda thechneg collage – mae modd ymgolli a gwirioneddol fwynhau’r broses haenog yma o greu. Mewn ffordd, mae’r gyfrol yma’n esblygiad naturiol o’r cyfrolau yn fy nghyfres Byd Natur (Gwasg Carreg Gwalch), sy’n cynnwys technegau tebyg, ond bod mwy o gynnwys geiriol a stori yn perthyn i’r gyfrol yma, ochr yn ochr â’r lluniau.

Mi hoffwn i ategu mai dechrau taith y gyfrol oedd cael treulio wythnos ar gwrs ysbrydoledig yng nghanolfan Tŷ Newydd –

cwrs a gafodd ei drefnu ar y cyd gan Gyngor Llyfrau Cymru a Llenyddiaeth Cymru. Dwi’n ddiolchgar am bob cyfle i dreulio amser yn Nhŷ Newydd gan ei fod yn fan mor arbennig sydd wedi rhoi cychwyn ar sawl prosiect creadigol imi ar hyd y blynyddoedd. Yn ystod y cwrs yma y cychwynnodd y sgwrs ynglŷn â’r posibilrwydd o gyhoeddi’r gyfrol gyda Rachel Lloyd o gwmni Atebol. Braf oedd y broses o gydweithio gyda hi, ynghyd â’r dylunydd dawnus Elgan Griffiths.

Pa lyfr(au) plant sydd ar y ffordd nesa gen ti?

Y ddwy gyfrol nesaf i blant fydd wedi eu hysgrifennu gen i fydd Nos Da Tanwen a Twm (Gwasg Carreg Gwalch) a Pam (Y Lolfa). Prosiectau ar y cyd gyda fy ngŵr, Huw Aaron, fydd y rhein – Huw fydd yn darlunio a dylunio’r ddwy gyfrol. Rhein fydd ein llyfrau cyntaf ar y cyd, felly dwi’n gyffrous iawn am gydweithio.

Cyfrol fach liwgar a chwareus i blant ifanc ydi Nos Da Tanwen a Twm sy’n cyflwyno’r elfennau gwahanol o fynd i’r gwely gyda’r hwyr trwy ddangos teulu bach o deigrod yn mynd trwy’r rwtîn nosweithiol. Llyfr ysgafn, ar odl, ydi Pam, sy’n cyflwyno cwestiynau sy’n peri penbleth i blentyn bach direidus!

Diolch am dy atebion, Luned, a diolch arbennig am dynnu ein sylw at arlunwyr mor ddifyr! Pob lwc efo’r llyfrau i gyd.

Gyda llaw, dwi newydd ddarganfod y linc bach hyfryd yma, sy’n rhoi sylw i arlunydd llyfrau gwahanol bob wythnos (Mae’n siŵr bod Luned yn gwybod amdano’n barod). Mwynhewch!

Gwobrau Tir na n-Og 2021

Published Mawrth 13, 2021 by gwanas

Mae hi wedi bod yn flwyddyn arbennig ar gyfer llyfrau plant yn fy marn i, ac mae rhestr fer Gwobrau Tir na n-Og 2021 yn profi hynny. Dyma’r rhai cynradd, pob un o’r tri yn hyfryd ac yn haeddu ei le (ac eisoes wedi eu canmol yn y blog yma):

A dyma’r rhai uwchradd. Dwi wedi canmol pob un fan hyn eisoes, ar wahân i Y Castell Siwgr – achos dwi ddim wedi gweld copi o hwnnw eto! Ar ras i’w ddarllen rŵan, achos mae’n swnio’n wirioneddol ddifyr.

Dwi’n falch nad fi sy’n gorfod penderfynu rhwng y chwech yna. Dwi’n siŵr na fydd Mr a Mrs Aaron yn ffraeo yn y cyfamser (ydyn, maen nhw’n briod), ac efallai y bydd y ddau yn dawel bach yn gobeithio mai Casia eith â hi, er mwyn osgoi unrhyw deimlad annifyr o “Ges i gam…” Ond pwy a wyr? Allwch chi byth ddeud efo’r gwobrau ‘ma!

Yn y categori uwchradd, mae Manon ac Angharad yn hen lawiau ar ennill gwobrau am eu llyfrau, a fyddwn i’n synnu dim gweld un o’r ddwy yn ennill. Ond mae ‘na un arall, beryg yna yn does! Y ‘new kid on the block’. Dwi mor falch bod Rebecca yna, achos mae Helynt yn chwa o awyr iach – ac ocê, dwi’n ‘biased’ – mi wnes i ei mentora, ond fel dwi wedi’i ddeud eisoes – roedd y stori yno, ym mhen Rebecca ac roedd fy rôl i’n fychan iawn, iawn. Dwi’n meddwl mai jest canmol wnes i yn fwy na dim.

Mae cyrraedd y rhestr fer yn andros o ganmoliaeth, ac mi fydd hyn yn codi hyder yr awduron a’u hannog i sgwennu mwy ar gyfer plant a phobl ifanc Cymru. Hir oes i Wobrau Tir na n-Og!

Podlediad am lyfrau a sgwennu ac ati

I’r oedolion yn eich mysg – a phobl ifanc hefyd o ran hynny, mae ‘na bodlediad newydd am lyfrau ac ati newydd ddechrau, sef Colli’r Plot.

Manon Steffan Ros, Sian Northey, Dafydd Llewelyn a fi sy’n malu a mwydro (a giglan gormod mae’n debyg – sori) ond yn deud gwirioneddau a phethau digon difyr hefyd, gobeithio.

Os dach chi isio gwrando am ryw 40-50 m tra’n mynd am dro yn y gwynt a’r glaw, neu’n peintio neu rywbeth, dilynwch gyfrifon Colli’r Plot ar Twitter / Facebook / Instagram.

Tanysgrifiwch i wrando fan hyn: https://linktr.ee/collirplot

Ac mae’r llun yma’n profi pwynt wnes i tua’r diwedd: