Plismyn llyfrau

Published Chwefror 24, 2018 by gwanas

Mae David Walliams wedi cael ei feirniadu (eto) am sgwennu llyfrau sy’n rhy hawdd. Yn ôl academydd yn Y Times, mae o’n rhannol gyfrifol am y ffaith bod llawer o blant 14 oed yn darllen llyfrau sydd wedi eu hanelu at blant iau. Dyma ran o’r erthygl:

IMG_4277

A dyma ateb awdur o Loegr i’r peth:
“This makes me so angry. Kids should not be told they’re reading books that are “too young” for them. There is no such thing. The important thing is that they are reading.”

A dyma sylw gan Lois Gwenllian ar Twitter:
“Dw i’n cofio Llyfrgellydd yr ysgol yn gwrthod gadael imi fynd a ‘Llinyn Trons’ gan @BethanGwanas allan ym mlwyddyn 10 am fy mod i’n “rhy ifanc”, a’r un peth yn digwydd yn y Chweched pan roeddwn i eisiau darllen ‘Gwrach y Gwyllt’.”

51m-rbd55hl

Ha! Mi gafodd Llinyn Trôns ei wrthod gan un pwyllgor am nad oedd o’n ddigon ‘safonol’ ond mi wnaeth Y Lolfa ei gyhoeddi beth bynnag ac mi benderfynodd pwyllgor arall ei fod yn haeddu Gwobr Tir na-Nog y flwyddyn honno. Ac wedyn, oherwydd protestiadau athrawon, mi gafodd ei roi ar y cwricwlwm TGAU. Mae’n dal yno.

Weithiau, mae pobl yn gallu bod reit snobyddlyd am lyfrau…

Mae David Walliams wedi bod dan y lach o’r blaen: nôl yn 2015 mi ddywedodd Anthony Horowitz, awdur nofelau Alex Ryder,

latest

bod Walliams yn “dumbing-down fiction and failing to ‘challenge’ young readers.” Mi wnaeth o gyfadde bod ei lyfrau o’n ‘witty and entertaining’ ond nid yn hanner digon uchelgeisiol. Roedd o’n cyhuddo llyfrau ‘The Diary Of A Wimpy Kid’ gan Jeff Kinney o’r un drosedd.

Hm. Mae Walliams a Kinney yn gwerthu mwy na llyfrau Alex Ryder. Oes ‘na chydig o wenwyn fan hyn tybed? Rhyw fymryn o wyrddni?
jealousy-3

Yn fy marn i, ddylen ni ddim rhwystro plant rhag darllen y llyfrau sy’n apelio atyn nhw – boed nhw’n rhy ‘ifanc’ neu’n rhy ‘hen’. Ro’n i’n darllen llyfrau oedolion yn 14 oed, ond hefyd yn mwynhau comics. A’r hyn sy’n berffaith, gwbl amlwg i mi – a llawer o athrawon – ydi bod plant isio hiwmor mewn llyfrau! Ac os ydi hiwmor David Walliams a Jeff Kinney yn apelio at blant hŷn yn ogystal â phlant iau, wel, be ydi’r broblem? Gadewch i blant benderfynu pa lyfrau maen nhw isio eu prynu. Mi wnân nhw ddarllen rhai ‘hŷn’ pan fyddan nhw’n teimlo fel gwneud hynny, nid pan mae oedolion yn pregethu wrthyn nhw. Os ydyn nhw’n trafod Gangsta Granny ac ati efo’u ffrindiau, mae rhywun yn siŵr o ddeud eu bod wedi mwynhau llyfr gan awdur gwahanol ryw ben, ac mi fyddan nhw’n rhoi cynnig ar hwnnw wedyn.

Rydan ni i gyd yn wahanol ac yn mwynhau pethau – a llyfrau – a hiwmor gwahanol. Iawn, ydi, mae David Walliams yn hawdd ei farchnata oherwydd ei fod yn ‘seleb’ ond mae cwyno amdano fel wnaeth Anthony Horowitz a’r academydd yn y Times jest yn rhoi ei wyneb ar dudalen papur newydd eto!

Ydi, mae’n handi cael gwybod ar gyfer pa oedran mae llyfr penodol wedi ei anelu, ond canllaw yn unig ddylai hynny fod. Mae rhai plant yn darllen yn llawer hŷn na’u hoed, a rhai ddim. Dwi’n hen, a dwi’n mwynhau llyfrau plant. Ac un dwi newydd ei fwynhau yn arw (yn Saesneg) ydi Cogheart gan Peter Bunzl.
29939780
Nofel ‘steampunkaidd’ – ar gyfer plant 9+ yn ôl y sôn – ond mi fyddai plant yn eu harddegau yn ei fwynhau hefyd. Ac unrhyw oedolyn sy’n mwynhau chwip o stori dda wedi ei deud yn gelfydd.

Felly Nyyyy!

Advertisements

Sêl llyfrau plant a bobl ifanc

Published Ionawr 31, 2018 by gwanas

WYTHNOS NESAF! Bydd siopau Llyfrau Cymraeg yn cynnig Sêl fawr ar nifer o lyfrau plant a phobl ifanc! 📚 Cadwch lygad allan am gynigion arbennig yn eich siop lyfrau leol ac arlein: gwales.com

image

Ond fel awduron, rydan ni wastad yn gobeithio na fydd ein llyfrau ni yno… ond mae’n digwydd i bawb ryw ben, mae’n debyg.

8b3d909f0f9423cb40b81c9c80f340c3

Dau lyfr Saesneg (newydd) dwi newydd eu darllen ydi’r rhain:

image

Dwi’m yn meddwl y gwelwch chi’r un o’r rhain mewn unrhyw sêl am hir! Mae Michael Morpurgo yn ddifyr a darllenadwy fel arfer ac wedi gwneud ymchwil i mewn i hen gartref i blant amddifad o’r 18fed ganrif y Foundling Museum erbyn heddiw. Os dach chi’n hoffi dysgu am hanes (a cherddoriaeth a Handel) – mae hwn yn mynd i blesio.

Y llall oedd fy ffefryn i: Running on the roof of the world – nofel gyntaf merch sydd wedi byw yn Tibet yn blentyn ac mae hynny mor amlwg: mae blas ar arogl ac awyrgylch y lle yn pefrio drwy’r tudalennau. Os dach chi’n hoffi dysgu am wledydd eraill, isio gwybod sut anifail ydi Yak go iawn a phwy ydi’r Dalai Lama – ac isio mynd ar antur dros fynyddoedd ardal yr Himalayas efo merch a bachgen dewr, styfnig a difyr: mi wnewch chi fwynhau hon. Mi wnes i – yn arw, ac mi ddysgais i lawer am sefyllfa Tibet a’i phobl hefyd. Mae’n gwneud i mi fod isio teithio eto i sgwennu am fywyd plant a phobl ifanc mewn gwledydd tramor… a dwi’n bendant isio mynd i Tibet!

Mwy o sylw i lyfrau Cymraeg pan gai gyfle i’w darllen nhw – addo.

Sut i annog plant i ddarllen

Published Ionawr 26, 2018 by gwanas

ab96862f2f5586a2aef4193079492da5

Dwi’m yn cofio pa awdur plant (enwog, Saesneg) ddywedodd hyn, ond dwi wedi ei gymreigio a’i gocoseiddio fymryn:

Os wyt am annog plant i ddarllen
Dyma’r geiriau sydd eu hangen:

“’Di hwn ddim ar dy gyfer di,
mae’n llawn o bethau ych a fi,
anaddas i dy oedran di.
Mae ’na fryntni a rhegi a marw a threngi
a chwffio a waldio sy’n siŵr o d’ypsetio.
A does ynddo’r un llun,
felly paid ti â’i gyffwrdd nes byddi di’n hŷn.
Fan hyn ar y silff ydi’i le o –
paid ti â meddwl ei agor o.
Iawn, dwi’n mynd â’r ci am dro.
Hwyl.”

Ydach chi’n cytuno efo hyn? Ai deud wrth blant i beidio ydi’r gyfrinach?

Reading-under-Bedclothes

Mwynhau darllen

Published Ionawr 22, 2018 by gwanas

image

Sbiwch syniad da! Llongau llyfrau yn Gymraeg?
Braf fyddai cael rhai ar lan y môr ynde? Ar gyfer oedolion hefyd, achos mae’n gallu bod yn anodd dod o hyd i ffordd gyfforddus o ddarllen ar draeth. Ac os dach chi wedi llosgi eich traed neu eich coesau, mae’r rhain yn ddelfrydol!

Ac i rieni sy jest methu dallt pam nad yw eu plant yn hoffi darllen, dyma i chi syniad da arall. Iawn, dwi’n gwybod nad ydi hyn yn wir bob tro, ond mae’n wir yn syndod o aml:

image

A syniad twp:

image

Cuddio cloriau llyfrau?!

Gyda llaw, os dach chi’n hoffi tynnu lluniau neu’n nabod rhywun sy’n dda am neud cartwnau, mae Mellten yn chwilio am gartwnwyr ifanc. Cliciwch ar y ddolen yma:
http://www.ylolfa.com/erthyglau/comic-mellten-yn-chwilio-am-gartwnwyr-ifanc-y-dyfodol

Syniad da i ddenu darllenwyr?

Published Ionawr 15, 2018 by gwanas

Be dach chi’n feddwl o’r syniad yma?

C0op6vWWEAQUXNv

Gallu gweithio’n dda mewn llyfrgelloedd ac ysgolion yn fy marn i. Dim digon o le yn y rhan fwya o siopau llyfrau Cymraeg o bosib?

Dyma i chi llinellau cyntaf ambell lyfr/stori Cymraeg i blant:

“Doedd Elsi ddim wedi siarad ers iddi gael ei gadael ar stepen drws bwthyn ei mam-gu ynghanol y nos.”

“Roedd Cadi’n hoffi dringo coed.”

“Daeth Deio adre o’r ysgol un diwrnod yn cario ces du yn ei law.”

“Doedd dim dianc. Brwydrodd Gethin i fyny’r llethr trwy’r goedwig drwchus ddu, ond roedd yr anghenfil oedd am ei waed yn nesau gyda phob cam.”

“Gorweddai Alfred ar wastad ei gefn yn ei wely’n syllu ar y nenfwd.”

“O flaen y dorf o filoedd, mae’r ferch yn wynebu’r fam am y tro olaf.”

“Pan gyrhaeddodd Cai, caeodd Gwawr y drws ar ei ôl: roedd gan weddill y fflat glustiau.”

“‘Mmmm.’
Llyncodd Cledwyn yr olaf o’r sglodion poeth, cyn llyfu ei wefusau’n awchus.”

“‘Eira! O, na…’ ochneidiodd tad Rhys gan gydio’n dynnach yn y llyw.”

“Wyddoch chi beth ydi gwrach?”

“Pwy ydi’r person cryfaf yng Nghymru, ddywedech chi?”

Pa rai sy’n apelio atoch chi? Pa rai sy’n gwneud i chi fod isio darllen gweddill y llyfr/stori?
Neu: ydach chi’n gwybod o ba straeon neu lyfrau maen nhw’n dod?

Straeon am ferched dewr

Published Ionawr 7, 2018 by gwanas

DL3BEV-W0AAhGzZ

Ydw, dwi’n torri fy rheol eto – addasiad ydi hwn, nid llyfr gwreiddiol o Gymru, ond mae’n un diddorol. Mae’r fersiwn gwreiddiol wedi gwerthu fel slecs yn yr Unol Daleithiau ac eto wedyn pan gafodd ei gyhoeddi ym Mhrydain mae’n debyg: ‘The publishing sensation of the year’ yn ôl yr Evening Standard.
Felly mi ddylai’r fersiwn yma, Straeon Nos Da i Bob Rebel o Ferch gan Angharad Elen

Angharad-Elen

werthu’n dda hefyd. Mae’n siŵr bod sawl merch wedi cael copi yn anrheg Nadolig, ac wedi ei fwynhau.

Fy marn i? Mae’n addasiad da, a Margaret Thatcher wedi cael ffling er mwyn gwneud lle i Lowri Morgan, diolch byth. Mae’r syniad yn un da hefyd: tudalen o ysgrif (nid stori yn fy marn i) byr, syml am ferched amrywiol o bedwar ban byd (er bod ‘na ormod o bwyslais ar yr Unol Daleithiau) a llun gwreiddiol, da, lliwgar gan amrywiol artistiaid benwyaidd gyferbyn. Mae’n arddull sy’n siwtio merched ifanc yn ogystal â rhai hŷn. Do’n i ddim wedi clywed am sawl un, felly mae’n addysgiadol, ac mae’n profi y gall merched fod yn unrhywbeth maen nhw’n dymuno bod – ieee! – ond efo cryn dipyn o benderfyniad, ac yn aml iawn, pres hefyd. Mae’n rhoi sylw i ferched dewr sydd wedi cicio yn erbyn y tresi, fel Rosa Parks:

image

Matilde Montoya y meddyg benywaidd cyntaf ym Mecsico:

image

a rhai sy’n arwresau go iawn:

image

image

Ha! Newydd sylwi bod Sali Mali wedi mynnu ffotobomio fanna!

Mae rhai yn fwy diddorol na’i gilydd, wrth reswm, ac er ei bod yn ferch hynod lwyddiannus ym myd pensaerniaeth, ac yn haeddu ei lle, dwi ddim yn siŵr a fyddwn i wedi dewis y stori am Zaha Hadid yn cael stranc ar awyren i roi esiampl dda i ferched ifanc. Pam canmol y ffaith iddi gael stranc oherwydd bod y peilot wedi deud y byddai’n rhaid oedi chydig? Mi fynnodd gael ei ffordd ei hun a gorfodi’r staff i chwilota am ei bagiau yng nghrombil yr awyren a’i symud i awyren arall. Ia, canmol rhywun am beidio ag ildio pan mae’n fater o bwys, iawn, ond fyddwn i yn bersonol ddim wedi dewis y stori yna fel enghraifft o arwres. Dwi’n siŵr bod straeon gwell i’w cael amdani.

Un arall wnaeth i mi grafu mhen oedd hanes Coy Mathis, plentyn gafodd ei eni’n fachgen ond a oedd yn teimlo’n gryf mai merch oedd hi. Iawn, dallt ei bod hi’n stori deg a PC iawn i’w chynnwys, dim byd yn erbyn hynny, ond pam sôn bod Coy yn “dotio at ffrogiau, esgidiau sgleiniog a’r lliw pinc”? Ro’n i’n meddwl mai ymgais i ddileu rhyw hen stereoteipio hurt felna oedd y llyfr? Grrr. Dwi’n siŵr y byddai Angharad yr addasydd wedi hoffi newid hynna, ond yn aml, chewch chi ddim newid cynnwys y llyfr rydach chi’n ei addasu. Bechod.

O, ac oherwydd y lliw/gosod mi ges i drafferth darllen y sgrifen ar y tudalennau o luniau weithiau:

Anodd tydi? Dwi’m yn gwybod os oedd yr un peth wedi digwydd yn y fersiwn Saesneg. Ond efallai mai fi sydd angen cofio gwisgo fy sbectol.

Ond wedi cwyno fel’na, mae’n llyfr hardd, difyr ac mi wnes i ei fwynhau 90% ohono. Ond roedd y marchnata yn glyfar doedd: mae ‘na lyfrau gwell i ysbrydoli merched ar gael yn fy marn i! Ond dim llawer ar gyfer merched iau, mae’n wir.

I ddarllenwyr hŷn, be am hanes merched o Gymru yn Merched Gwyllt o Gymru?

519JeBshvVL

Neu Mamwlad?

9781845275358_1024x1024

neu nofelau gyda merched dewr, cryf yn brif gymeriadau?

image9781847718402


getimg

Allwch chi feddwl am engreifftiau (cyfoes) eraill o ferched cryf/dewr/rebel o ferch mewn nofelau gwreiddiol i blant?

Ion 15 – Diolch Awel Mai Jones am dynnu fy sylw at hwn:
Amelia to Zora – 26 women who changed the World – wedi bod yn ffefryn ei merch, Magi. Swnio’n dda!

51I32mc6CbL