catherine Johnson

All posts tagged catherine Johnson

Llyfrau i daclo hiliaeth

Published Mehefin 4, 2020 by gwanas

Yn bendant, mae angen mwy o lyfrau ar gyfer plant ac oedolion sy’n delio efo hiliaeth. Maen nhw’n brin yn Gymraeg, ond dyma restru ambell un sy’n delio efo bod yn wahanol mewn rhyw ffordd:

Ar gyfer plant iau, Pobol Drws Nesaf gan Manon Steffan Ros:

EHeOqcAWsAAbUAI
20191128_085602

Stori hyfryd, syml, sy’n ein hannog i beidio â beirniadu rhywun sy’n edrych ac yn ymddwyn yn wahanol i ni, a bod rhaid parchu pawb. Ar restr Tir naNog eleni – ac yn haeddu bod arni…

Addasiad ydi hwn, gan y bardd, Mari George, a dwi ddim wedi gweld copi fy hun, ond dyma ddisgrifiad Gwales:

Y llyfr perffaith i’w ddarllen yn uchel, gyda darluniau llawen, mae’r stori hon yn dathlu amrywiaeth a chynhwysedd, tra’n tanlinellu pa mor bwysig yw undod yn ein byd.

9781849670982

Addasiad arall, wedi ei gyfeithu gan fardd arall, Mererid Hopwood,

getimg

a dwi ddim wedi gweld hwn chwaith, ond dyma ddisgrifiad Gwales:

Dewch i hedfan i bedwar ban byd gyda Mam-gu, a helpwch hi i gyfrif o un i ddeg ar ei thaith siopa fythgofiadwy. Stori ddifyr mewn mydr ac odl, gyda llun hudolus ar bob tudalen. Cyfieithiad o My Granny went to Market – A Round-the-World Counting Rhyme.

A dyma mae Sian Melangell yn ei ddeud amdano:

Dwi ar fin cael hwn i Ewen, yn un peth… am sawl rheswm (Mererid yn ffab, hoffi’r ffaith ei fod yn cyflwyno’r byd mewn stori, ac hefyd wrth gwrs, yr amrywiaeth bobl). Un peth dwi’n ymwybodol ohono ydi fod llyfr hefo bobl mewn gwledydd tramor hefo lliw croen gwahanol i’r Cymro bach yma yn un peth, ond mae llyfrau hefo bobl lliw gwahanol eu croen yn siarad Cymraeg ac yn gwneud pethau fel fo yn arbennig o bwysig hefyd.

Os am lyfr i blant 4-6 oed yn Saesneg, ac wedi ei sgwennu gan awdur du, ac am deithio drwy’r gofod, be am hwn gan Ken Wilson-Max?

astro-girl

Mae Astrid wrth ei bodd efo’r gofod ac isio bod yn astronot! Mae’n cael andros o hwyl efo’i thad yn darganfod be sydd ei angen i gyflawni ei breuddwyd, o wneud arbrofion i fwyta bwyd sych, i ddod i arfer efo “near-zero gravity”. Dim clem be ydi hwnnw yn Gymraeg, sori!

Mae o hefyd yn cynnwys ffeithiau am ferched go iawn sydd wedi bod yn y gofod. Felly llyfr sy’n ticio sawl bocs!

Mae angen cefnogi a darllen a phrynu llyfrau gan awduron sy’n gwybod am be maen nhw’n sôn, ac mae ‘na fwy o syniadau fan hyn:

https://www.booktrust.org.uk/booklists/r/represents-picture-books/

Saesneg eto, a dwi wedi sôn am rhain eisoes, ac maen nhw wir yn werth eu darllen:

22902132412_3

Dwi wedi cyfeirio at lyfrau eraill Jason Reynolds o’r Unol Daleithiau hefyd, awdur croenddu wirioneddol gyffrous. Teipwich ei enw yn y bocs chwilio.

513yussx5tl._sx309_bo1204203200_

Dwi newydd sylweddoli na wnes i ddeud ar y pryd mai awdur croenddu ydi Jason Reynolds. Ro’n i jest yn meddwl amdano fo fel awdur, nid awdur du. Sy’n beth da, gobeithio. Ond er mwyn y blog yma, dwi’n tynnu sylw at y ffaith, iawn!

Awdures dwi wedi ei chanmol droeon ar y blog yma ydi Catherine Johnson, ac mae ei llyfrau hi i gyd yn werth eu darllen, ac yn sôn am gymeriadau du eu croen:

Os am wybod mwy amdani a’i chysylltiadau Cymreig, teipiwch ei henw yn y bocs chwilio ar y dde.

Cymraeg – arddegau

Yn ôl i’r Gymraeg, ar gyfer yr arddegau, mi sgwennodd Gwyneth Glyn ‘Aminah a Minna’ nôl yn 2005, fel rhan o gyfres Pen Dafad:

getimg

Mae’n stori hyfryd, ffraeth sy’n sôn am dreialon bachgen sy’n dechrau mynd allan gyda merch o dras Asiaidd – er gwaetha’r problemau mae hynny’n ei greu efo pobl eraill.

Ar gyfer yr arddegau eto (tua 11+), mi wnes i drio delio gyda’r anhegwch o gael eich trin yn wahanol oherwydd eich bod yn edrych yn wahanol yn 2il a 3ydd llyfrau Cyfres y Melanai, Y Diffeithwch Du ac Edenia.

20180926_175004
4133j-opo9L

Wedyn, be am Tom gan Cynan Llwyd? Dydi o ddim yn gwneud sioe fawr o’r ffaith fod cymeriad Ananya o dras Bangladeshi, mae hi jest yno, yn ran naturiol o’r stori.

tom-cynan-llwyd-500x743

Mae angen mwy o luniau o bobl amrywiol yn gwneud pethau normal mewn cyhoeddiadau ac ar y we yn Gymraeg yn gyffredinol, felly dyma un fan hyn:

CH6xCTMb1Cv9Qsok-ilzysaGszLgE9gc7imp1IMDqFIwLeKMjYIKkB033oqwHZ9H6EFuX-5Y_aqvR9f-BowBRG7hQ94q5VWuZUSrYQnpooPEMqYemth2q8ED6urf6FHE5WpYqwTtobJnB5TLNf2fUEa2jnj5Vv-Al0c

Gyda llaw, mi wnes i gyhoeddi llyfr am fy mhrofiadau yn Nigeria yn yr 80au, lle ro’n i’n dysgu plant uwchradd (a chynradd o ran hynny), a dwi’n gobeithio’n arw nad o’n i’n hiliol ynddo fo, neu’n tanlinellu pethau fyddai’n gwylltio pobl groenddu, ond cofnod go iawn am fyw mewn pentre bach diarffordd ydi o, ac un o gyfnodau gorau, hapusaf fy mywyd. Doedd profiadau a bywydau plant Gbara ddim byd tebyg i blant duon Prydain, Ffrainc neu’r Unol Daleiethiau, ond dwi’n gobeithio bod y cariad deimlais i at fy nisgyblion a RHAI o fy nghyd-weithwyr yn dod drwadd ynddo fo.

51fqoiiatyl-_sy344_bo1204203200_

LLYFRAU OEDOLION:

Fel mae’n digwydd, dwi wedi bod yn darllen llyfrau gwych gan awduron croenddu yn ddiweddar. Dwi ar ganol Becoming, hunangofiant Michelle Obama, ac yn mwynhau’n arw.

81dDwAzxtrL

Dwi ddim yn disgwyl y bydd hunangofiant Mrs Trump cweit cystal.

A llyfr wnes i syrthio mewn cariad yn llwyr efo fo ydi hwn, Girl, Woman, Other gan Bernardine Evaristo:

51ahH0NU6BL._SX324_BO1,204,203,200_

Enillydd y wobr Booker 2019. Fel arfer, dydi ennill y wobr honno ddim yn golygu y bydda i’n mwynhau, a chan nad oes unrhyw atalnod llawn yn y nofel hon, mae rhywun yn teimlo ar y dechrau: “O dyma ni, stwff arti-ffarti…” ond na, gyfeillion! Er ei fod wedi bod yn chydig o waith dal ati ar y dechrau, nefi, mi ges fy hudo! Mae’n delio gyda nifer o gymeriadau gwahanol, a phob un yn agoriad llygad i ddarllenydd croenwyn fel fi. Dwi wedi perswadio ein grŵp darllen i ddewis hon fel ein nofel Saesneg y tro yma a dwi wir yn edrych ymlaen at weld be fydd eu barn nhw. A diaw, dwi am gynnig Becoming ar gyfer y cyfarfod ar ôl hwnnw, hefyd.

Mae hi wir yn drueni bod George Floyd wedi gorfod marw er mwyn i’r byd sylweddoli o ddifri be mae pobl sydd ddim yn wyn eu croen yn gorfod delio ag o, ond er mwyn osgoi magu cenhedlaeth arall o bobl hiliol, mae’n rhaid i ni ehangu gorwelion a gwybodaeth PAWB. Cam bach ydi cyflwyno llyfrau efo cymeriadau amrywiol i blant, ond mae’n gam i’r cyfeiriad iawn.

Ac i gloi, dyma fidio ar youtube drawodd fi fel gordd:

Y Dyn Dweud Drefn

Published Hydref 31, 2019 by gwanas

20191029_102437

Dwi wedi dotio at y llyfr bach yma! Llyfr cyntaf awdur newydd sbon, ac mae’n debyg ei fod wedi gweld golau dydd am y tro cyntaf fel rhan o bortffolio ar gyfer modiwl Ysgrifennu Creadigol yn Adran Gymraeg Prifysgol Abersytwyth. Dwi mor falch bod llyfrau plant yn cael eu croesawu fel rhan o fodiwl o’r fath. Hen bryd!

Pam mod i wedi dotio? Yn bennaf, oherwydd y ci. Os dach chi’n hoffi cŵn, mi wnewch chithau ddotio fel fi.

20191029_102639

Mae’r dyn dweud drefn yn hen ddyn blin, blin efo pawb a phopeth nes i gi bach ddod i’w fywyd. A sbiwch ar y llun ohono gan Gwen Millward: mae hi wedi llwyddo i ddal yr edrychiad yn llygaid ci i’r dim yndo?

Mae’r arddull gan Lleucu Fflur Lynch o Langwm (y ddawn ysgrifennu yn rhedeg yn y teulu, yn amlwg) yn hyfryd o syml ac yn siŵr o blesio plant cynradd, boed i’w ddarllen yn annibynnol neu i wrando ar oedolyn neu blentyn hŷn yn ei ddarllen yn uchel.

20191029_10250120191029_102521

Anrheg Nadolig bach hyfryd am £4.95. Gwasg Carreg Gwalch. I blant tua 5+ ddeudwn i.

Llyfr arall dwi newydd ei ddarllen ydi campwaith arall gan Catherine Johnson (ei mam o Wytherin – mae ‘na flog cyfan amdani yma os wnewch chi roi ei henw yn y bocs chwilio ar y dde):

41l4Lb92fzL._SX322_BO1,204,203,200_

Enillodd hwn y Little Rebels Children’s Book Award 2019, a hynny’n haeddiannol. Mae’n delio gyda’r pwnc o gaethwasiaeth yn onest iawn drwy gyfrwng hogyn bach o’r enw Nat sy’n cael ei yrru o Jamaica i Loegr. Mae’n addas ar gyfer plant 8-12 oed, ond oedolion hefyd. Mae’n fyr, ond mae ‘na gymaint ynddo fo, gan gynnwys ffeithiau, digwyddiadau a phobl go iawn. Oes, wrth gwrs bod ‘na elfennau brawychus ynddi, ond mae’n stori llawn cyffro a gobaith sydd wir yn werth ei ddarllen.

Nofel wych arall

Published Chwefror 3, 2019 by gwanas

20190131_175530

Ia, llyfr Saesneg y tro yma, ond ar wahân i’r ffaith ei fod yn chwip o lyfr, mae ‘na gysylltiad Cymraeg cryf iawn.

catj

Mae’r awdur, Catherine Johnson, yn hanner Cymraes. Erinwen Johnson o Abergele (Gwytherin yn wreiddiol) ydi ei mam hi, ac mae hi’n gyfnither i’r diweddar Gwynn ap Gwilym! Fo ydi awdur Sgythia – nofel wych arall. Rhywbeth yn y gwaed, yn amlwg.

Ar ochr ei thad, mae hi o dras Jamaican a dyna lun priodas ei rhieni:

_62018081_vlcsnap-2012-08-03-14h45m01s29

Er iddyn nhw briodi yng Ngwytherin (ar ôl cyfarfod mewn clwb comiwnyddol Pwyleg (!)), byw yn ochrau Llundain wnaethon nhw, ond byddai Catherine yn dod i Ogledd Cymru am wyliau, ac mae hi’n falch iawn o’i gwreiddiau Cymraeg.
Dwi’n ei nabod hi ers blynyddoedd – ers pan oedd hi’n dechrau cyhoeddi llyfrau i blant a phobl ifanc, tua 20 mlynedd yn ôl os cofia i’n iawn, a dwi wedi cyfarfod Erinwen fwy nag unwaith hefyd – dynes hyfryd! Byddai hanes bywyd Erinwen ei hun yn gwneud chwip o lyfr hefyd.

Dwi’m wedi darllen ‘The Last Welsh Summer’ (Pont Books), un o’i llyfrau cyntaf, sydd bellach allan o brint, ond dwi’n siŵr bod ‘na lawer iawn o brofiadau Catherine ynddo. Hanes merch o Lundain (sydd ddim yn groenwyn) sy’n mynd i aros at ei Nain yng Ngogledd Cymru. Dwi’n mynd i archebu copi i’r llyfrgell RWAN! *Newydd wneud – mae hi mor hawdd archebu llyfrau llyfrgell ar lein bellach. Eiliadau mae’n ei gymryd!

Ta waeth, dwi wedi darllen nifer o lyfrau eraill Catherine ac wedi mwynhau bob un:

images-221x300bigger-c-195x300download-1

Mi wnes i wirioni efo Sawbones – a The Curious Tale of The Lady Caraboo a Blade and Bone. Nid fi oedd yr unig un – mae hi’n cael ei henwebu ar gyfer y Fedal Carnegie yn gyson. Ond dwi wedi gwirioni hyd yn oed yn fwy efo Race to the Frozen North – am ei bod hi’n stori wir, am wn i. Er, roedd ‘na lawer o bethau hanesyddol gywir yn y lleill hefyd.
Cofiwch chi, mae’n bosib hefyd bod gen i ddiddordeb am fod hon am y ras i Begwn y Gogledd – a dwi wedi bod yna!

20190203_132537
(Efo cyfres Ar y Lein ar gyfer S4C a llun o’r llyfr Ar y Lein Eto ydi hwnna)

Ond yn ôl at Catherine Johnson: mae ei llyfrau i gyd wedi eu hymchwilio’n dda a’r plotiau’n ddifyr, ac yn llawn antur a hiwmor a thristwch – ac anhegwch. Mae ei chymeriadau yn cydio ynof fi bob tro, pobl groenddu sydd yn aml wedi cael eu hanwybyddu gan y llyfrau hanes. Catherine ydi’r un sy’n rhoi bywyd newydd iddyn nhw, ac yn gwneud yn siwr bod pobl ifanc (a hen fel fi) yn dysgu amdanyn nhw, a hynny mewn ffordd wirioneddol ddarllenadwy.

Mae na fwy am Catherine a’i llyfrau ar ei gwefan fan hyn:

https://catherinejohnson.co.uk/biog/

A dyma flas i chi o Race to The Frozen North. y broliant i gychwyn:
20190131_181707

Dwi’n amenio ‘super readable’!

A dyma flas o’r cynnwys:
20190131_181605

A thudalen o’r canol. Tydi’r lluniau ar waelod pob tudalen yn hyfryd hefyd?

20190131_181650

A dyma lun i chi o Mathew Henson:

08_matthew_henson.ngsversion.1470670202913.adapt.1900.1

Arwr o ddyn, ac mae’n gywilydd na chafodd o’r clod roedd o’n ei haeddu ar y pryd. Roedd fy ngwaed i’n berwi wrth ddarllen am y ffordd gafodd o’i drin.

Diolch Catherine, am sgwennu perl o lyfr amdano.

Addas ar gyfer pawb, ond plant sy’n cael trafferthion darllen hefyd. Oed: 8+ £6.99.
Mae llyfrau eraill Catherine yn amrywio o ran pa oedran fyddai’n eu mwynhau fwya. Ond 10+ a 12+ ydi’r rhan fwya, a tua 13+ i The Curious Tale of The Lady Caraboo.

Llyfrau i bawb, am bawb

Published Ebrill 10, 2018 by gwanas

-1

Dwi’n falch tu hwnt bod pennaeth adran lenyddiaeth Cyngor Celfyddydau Lloegr, Sarah Crown, wedi cyfadde bod yna “paucity of high-quality books for children and young adults by and about people from all walks of life”.

c330aec66fa8cf000138c743ef8dfd8b--kid-books-children-books.jpg
Cyfeirio mae hi at brinder cymeriadau sydd ddim yn wyn/dosbarth canol mewn llyfrau Saesneg.

big+2

Felly mae’r Centre for Literacy in Primary Education (CLPE) yn mynd i gofnodi am y tro cyntaf erioed nifer a safon cymeriadau ethnig mewn llyfrau o’r Deyrnas Unedig. A bydd BookTrust yn archwilio faint o lyfrau plant sy’n cael eu creu gan awduron a darlunwyr croenddu.

CroppedImage680680-Catherine-Johnson-Image-web

Yn ôl fy nghyfaill, Catherine Johnson (uchod – awdures yr hyfryd ‘The Curious Tale of The Lady Caraboo’ – ac mae ei Mam yn byw yn Llanrwst)
“The books world is a massive diversity fail – here’s how we change it.”

Pam fod angen cynnwys cymeriadau o bob math a chefndir mewn llyfrau? Dyma be oedd gan Farrah Serroukh, sy’n arwain prosiect y CLPE i’w ddeud:

“Books provide a gateway to worlds beyond the reality of this one for children, and also allow them to mirror their own reality. That allows us to validate who we are, and raises our sense of self.
Children then sense that not only do they have the right to see themselves in books, but that they also have the right to occupy the literary space. They feel eligible to contribute to that space. Authors of colour talk about how they never saw themselves in books growing up – that books weren’t for them as readers, but also that they weren’t for them in terms of the ability to write.”

Go dda. Cytuno’n llwyr. Ond fel y soniodd y Cyngor Llyfrau ar Twitter heddiw:
mae angen sicrhau bod Cymry ifanc (o bob lliw a llun) yn gweld eu hunain mewn llyfrau hefyd. Rydan ni wedi cael ein gorfodi i deimlo’n israddol yn union fel pobl croenddu. Dyna pam fod cadw’r diwydiant llyfrau Cymraeg yn fyw mor ofnadwy o bwysig.

47004486-magic-wallpaper-980x380

A dyna pam wnes i ganslo rhywbeth arall er mwyn gallu mynd i Ffair Lyfrau Llundain ddydd Mercher yma. Mae awduron o Gymru wedi cael gwahoddiad i siarad yno am y tro cyntaf erioed! Mi fydda i ar banel o 5 yn trafod llyfrau sy’n delio gyda hud a lledrith a’r goruwchnaturiol mewn llyfrau o Gymru, ac yn y byd llyfrau plant a phobl ifanc yn benodol. Bydd yr awduron Eloise Williams http://www.eloisewilliams.com/
a Catherine Fisher
http://www.catherine-fisher.com/

yn sôn am eu llyfrau Saesneg i’r to iau a finnau yn sôn am fy llyfrau i ac awduron eraill fel Manon Steffan Ros, Leusa Llewelyn ayyb sy’n cynnwys hud a lledrith yn eu llyfrau, a bydd Dr Siwan Rosser yn cyfeirio at ei Harolwg Llyfrau Plant a Phobl Ifanc.



Dwi braidd yn nerfus. Sut fydd fy ngallu i siarad Saesneg yn gyhoeddus ar ôl siarad dim ond yn Gymraeg ers blynyddoedd? Ac a fydd ‘na bobl yn gwrando arnon ni? Ac a fydd fy nhrên o Fachynlleth yn cyrraedd mewn pryd?

Dyfyniad gan un o’r mawrion i orffen:

A children’s story that can only be enjoyed by children isn’t a good children’s story in the slightest.

C.S. Lewis